Soorten algen in het aquarium: zo herken je ze en dit helpt per soort

Herken eerst de alg

• penseelalg (BBA, ook zwarte baardalg genoemd): donkergrijze tot zwarte plukjes op bladranden, hout en slangen; ondanks de kleur een roodwier,
• hertsgeweialg: grijsgroene, vertakte draden die op kleine geweitjes lijken, op bladranden en apparatuur; een roodwier van het geslacht Compsopogon,
• groene vlekkenalg (GSA): harde, ronde groene puntjes die niet afgaan als je wrijft, op het glas en op oudere bladeren, vooral van Anubias,
• groene stofalg (GDA): een zachte groene aanslag op het glas die met een vinger af te vegen is en binnen enkele dagen terug is,
• haar- of draadalgen: groene draden, lang en zacht of kort en stug, op planten en decoratie,
• cyanobacteriën (blauwalg): een slijmerige blauwgroene tot bijna zwarte laag op bodem en bladeren die in één stuk loskomt en stinkt,
• kiezelwieren: een stoffige bruine aanslag, vooral in de eerste weken,
• groen water: vrij zwevende eencellige algen die het hele aquarium groen kleuren.

Kiezelwieren horen vooral bij nieuwe aquaria en komen aan bod in de gids over algen in een nieuw aquarium. Groen water heeft een eigen paragraaf in de gids over troebel aquariumwater. Deze gids gaat over algen in een aquarium dat al maanden draait.

Waarom een ingedraaid aquarium ineens algen krijgt

Planten en algen hebben hetzelfde nodig: licht, CO₂ en voedingsstoffen. Zolang die in balans zijn en de planten goed groeien, krijgen algen geen kans. Verschuift er iets – een CO₂-fles raakt leeg, de belichtingsduur loopt langzaam op, de bemesting stopt, er komen meer vissen bij, het filter vertraagt of er hoopt zich mulm op in de bodem – dan reageren algen sneller dan planten.

De nuttige vraag is dus wat er de afgelopen weken is veranderd. Uitgangswaarden voor een beplant aquarium:

• CO₂ 20–30 mg/l (ppm), constant gedurende de hele belichtingsduur, als je CO₂ doseert,
• nitraat (NO₃) 10–20 mg/l,
• licht 6–8 uur per dag.

Penseelalg en hertsgeweialg

Beide zijn roodwieren en beide verschijnen vaak als CO₂ laag is of tijdens de dag schommelt en er organisch afval ophoopt: voerresten, dode bladeren, mulm in filter en bodem. BBA groeit vaak bij de filteruitstroom en op apparatuur, maar ook in dode hoeken, dus bronnen zijn het er niet over eens of sterke of zwakke stroming het grootste probleem is. Ze zijn het er wel over eens dat het water door het hele aquarium moet bewegen zonder dode hoeken.

• stabiliseer CO₂: elke dag dezelfde hoeveelheid gedurende de hele belichtingsduur, en laat de fles niet leeglopen,
• knip zwaar aangetaste bladeren bij de basis af; ze worden niet meer schoon,
• zuig mulm van het bodemoppervlak en ververs regelmatig water; spoel het filtermateriaal uit afgetapt aquariumwater, niet onder de kraan, en niet op dezelfde dag als een grote bodemreiniging,
• haal aangetast hout of steen eruit, behandel het een paar minuten met 3 % waterstofperoxide en spoel het grondig af in water met chloorbinder; houd het weg van mos en planten die op het hout vastzitten,
• voor plekken die je niet kunt verwijderen kun je vloeibaar koolstof, meestal op basis van glutaaraldehyde, plaatselijk doseren.

Ook aquaria zonder CO₂-injectie krijgen BBA, en dezelfde logica geldt in een andere vorm: houd de omstandigheden stabiel, belicht eerder 6 uur, ververs regelmatig een vergelijkbare hoeveelheid water in plaats van af en toe een grote beurt, en houd het aquarium schoon.

Bij vloeibaar koolstof tellen plaatselijke doses mee voor het dagtotaal op het etiket voor jouw aquariumvolume, en dat totaal mag je niet overschrijden. Zet het filter een paar minuten uit, breng het product met een spuitje direct op de alg aan en zet het filter weer aan. Producten verschillen in sterkte en minstens één fabrikant waarschuwt dat overdosering bij plaatselijk gebruik planten kan beschadigen, daarom noemen we hier geen hoeveelheid. Vallisneria en sommige mossen reageren slecht, en het product kan garnalen en slakken schaden. Als vissen of garnalen op de behandeling reageren, ververs dan meteen veel water. Behandelde algen worden binnen een paar dagen roze of wit, en Amanogarnalen ruimen de rest op; een volgroeid, gezond pluk ruimen ze niet zelf op.

Waterstofperoxide in het aquarium zelf doseren is het risico niet waard: gepubliceerde doses verschillen meerdere malen, en een overdosis schaadt garnalen, vissen, gevoelige planten en filterbacteriën.

Groene vlekkenalg en groene stofalg

Groene vlekkenalg zit stevig vast op glas en bladeren en treft langzaam groeiende planten zoals Anubias het hardst. Meestal gaat het samen met weinig fosfaat (PO₄) en lange of zeer felle verlichting. Test fosfaat met een gevoelige test: als het onderaan de schaal zit of onder ongeveer 0,5 mg/l, doseer dan een fosfaatmest (een globaal streven is 0,5–2 mg/l, zie de bemestingsgids). Zeer hoge waarden van rond 3 mg/l of meer zijn een minder vaak voorkomende oorzaak; dan helpen grotere waterverversingen. Schraap de vlekken daarna af met een krabber met mesje en kijk of ze terugkomen. Neritinaslakken zijn de meest effectieve afgrazers.

Groene stofalg zit los op het glas. Een methode die in veel aquaria werkt, is de aanslag minstens drie weken laten zitten tot hij veroudert en begint af te brokkelen, hem dan in één keer helemaal af te vegen en meteen water te verversen om de resten te verwijderen. Volgens de ervaring van aquarianen komen er bij om de paar dagen afvegen sporen vrij en komt de aanslag terug.

Haar- en draadalgen

Haaralgen groeien als er meer licht is dan planten kunnen gebruiken met het CO₂ en de voedingsstoffen die ze hebben, of als planten om een andere reden langzaam groeien. Dit helpt:

• trek de draden met de hand uit en knip sterk begroeide bladeren weg,
• verkort de lichtduur richting 6 uur,
• breng CO₂ en bemesting weer op orde, zodat de planten op volle snelheid groeien,
• amanogarnalen en andere dwerggarnalen, die de zachte draden afgrazen maar korte, stugge draden met rust laten.

Algenbestrijders nemen de oorzaak niet weg. Sommige schaden planten, sommige zijn gelabeld als onveilig voor garnalen, en middelen op basis van koper doden garnalen en slakken. Gebruik ze dus niet in een bak met ongewervelden.

Cyanobacteriën (blauwwieren)

Cyanobacteriën zijn fotosynthetiserende bacteriën en geen algen. Ze gedijen waar het water stilstaat, in een bodem vol organisch afval, bij overvoeren en soms als het nitraat helemaal op is.

• zuig tijdens een waterverversing zo veel mogelijk slijm weg en maak het bodemoppervlak schoon,
• verbeter de circulatie, zodat er geen stilstaand hoekje is,
• laat het nitraat niet helemaal opraken: 10–20 mg/l in een beplante bak, een meetbare 5–10 mg/l in een garnalenbak,
• voer minder,
• bij een flinke uitbraak: zuig eerst weg wat je kunt en verduister de bak daarna drie tot vier dagen. Dek ook de zijkanten af, zet de CO₂ uit, stop met bemesten, plaats een uitstromer of zet de filteruitlaat hoger, voer heel weinig en houd vissen en garnalen in de gaten. Ververs achteraf een flinke hoeveelheid water, want de afstervende cyanobacteriën vervuilen het water.

Verduisteren lost de oorzaak niet op. Als stroming, organisch afval en voedingsstoffen hetzelfde blijven, komen cyanobacteriën binnen een paar weken terug.

Zo pak je het aan en wat je noteert

Verander één ding tegelijk en geef het minstens een week. Fotografeer dezelfde plek vanuit dezelfde hoek onder hetzelfde licht en noteer wat je hebt aangepast: lichtduur, CO₂, mest, waterverversingen, nieuwe planten of vissen. Algen reageren met vertraging, dus zonder notities is moeilijk te zien wat een uitbraak veroorzaakte en wat hem verhielp.

Een foto van dezelfde plek een week later zegt meer dan je geheugen.