pH, KH i GH w akwarium: co oznaczają i jak je korygować

pH, KH i GH prostymi słowami

• pH to kwasowość w skali 0–14, gdzie 7 oznacza odczyn obojętny. Skala jest logarytmiczna: pH 6 jest dziesięć razy bardziej kwaśne niż pH 7, więc nawet pół jednostki to duża zmiana.
• KH (twardość węglanowa) to ilość węglanów i wodorowęglanów w wodzie. Wiążą one kwasy i utrzymują pH w miejscu, dlatego nazywa się je buforem.
• GH (twardość ogólna) to głównie wapń i magnez. Nie ustala pH bezpośrednio, ale rośliny pobierają z niej Ca i Mg, a krewetki potrzebują jej do zbudowania nowego pancerza.

Testy podają twardość w stopniach niemieckich (°dKH, °dGH) lub w ppm jako CaCO₃. Jeden stopień to około 17,8 ppm, więc 4 °dKH to mniej więcej 71 ppm.

Jak wpływają na siebie nawzajem

Im wyższe KH, tym więcej kwasów woda pochłonie, zanim pH się ruszy. Przy bardzo niskim KH kwasy z rozkładu i z aquasoilu wystarczą, by szybko obniżyć pH.

Rozpuszczone CO₂ tworzy słaby kwas węglowy, więc obniża pH. W zbiorniku z dozowanym CO₂ pH spada w czasie fotoperiodu i wraca w górę po wyłączeniu CO₂. Taki dobowy spadek jest normalny. Spadek o około jedną pełną jednostkę względem odgazowanej próbki oznacza mniej więcej 30 mg/l CO₂, czyli górną granicę typowego celu 20–30 mg/l.

Mieszkańcy zwykle znoszą takie dobowe wahania, bo KH i rozpuszczone minerały pozostają bez zmian. Uważać trzeba na zmiany pH, które wiążą się ze zmianą twardości lub wynikają z użycia jakiegoś preparatu.

Bez dozowania wzór jest odwrotny: rośliny zużywają w dzień CO₂ i pH nieco rośnie, osiągając szczyt pod koniec fotoperiodu, a najniższą wartość tuż przed włączeniem światła.

Aquasoil działa jak wymieniacz jonowy. Wiąże wapń i magnez oraz zakwasza wodę, więc obniża GH, KH i pH. Efekt jest najsilniejszy w pierwszych tygodniach i z czasem słabnie, szybciej, jeśli twoja kranówka jest twarda.

Zalecane zakresy według typu zbiornika

• akwarium roślinne z CO₂: pH 6,4–6,9, KH 3–5 °dKH, GH 4–8 °dGH,
• akwarium roślinne low-tech: pH 6,5–7,5, KH 3–8 °dKH, GH 4–10 °dGH,
• zbiornik z krewetkami Neocaridina: pH 6,5–7,8, KH 2–8 °dKH, GH 6–12 °dGH.

To rozsądne wartości wyjściowe, te same, które domyślnie stosuje SUISO, a nie twarde limity. Podawane zakresy dla Neocaridina bardzo się różnią, ale źródła zgadzają się, że stabilna woda jest ważniejsza niż trafienie w konkretną liczbę.

Bez CO₂ i przy KH w górnej części zakresu pH naturalnie jest wyższe, często około 7,5–7,9. Samo to nie jest powodem do interwencji.

Jeśli dozujesz CO₂, obserwuj nie tylko pH, ale i ryby. Jeśli łapią powietrze przy powierzchni, natychmiast zmniejsz CO₂ i zwiększ ruch powierzchni wody.

Jak obniżyć pH bez chemii

KH utrzymuje pH na wysokim poziomie. Dopóki KH jest wysokie, każdy dodany kwas zostaje zużyty, a pH wraca w górę. Dlatego trwałe zmiany daje głównie woda o niższym KH.

• Wtrysk CO₂ to zwykłe rozwiązanie w akwarium roślinnym. Obniża pH w czasie fotoperiodu i jednocześnie odżywia rośliny. Ilość ustawiaj według spadku pH, nigdy na siłę dążąc do konkretnej wartości pH: górna granica to spadek o ok. 1,0 względem odgazowanej próbki, czyli około 30 mg/l. Zakres 6,4–6,9 osiągniesz w ten sposób tylko przy KH około 3–5. Przy twardszej wodzie wymagałoby to niebezpiecznej ilości CO₂, więc najpierw obniż KH albo zaakceptuj wyższe pH.
• Aquasoil na początku sam utrzymuje wodę po kwaśnej stronie; z czasem ten efekt słabnie.
• Woda RO lub destylowana zmieszana z kranówką obniża KH i GH mniej więcej proporcjonalnie: mieszanka 50/50 daje około połowy twardości. Przechodź na nią przez kilka zwykłych podmian, a nie jedną dużą, zwłaszcza przy krewetkach.
• Korzenie, liście katappa (migdałecznika) i torf uwalniają taniny, które barwią wodę na żółto lub brązowo. Zauważalnie obniżają pH tylko w miękkiej wodzie o niskim KH, a w twardej prawie wcale.

Preparaty obniżające pH w dobrze zbuforowanej wodzie dają tylko chwilowy spadek. Dozowanie ich raz za razem prowadzi do wahań, które stresują ryby, a zwłaszcza krewetki. Jeśli mimo to z nich korzystasz, działaj ostrożnie, małymi krokami i zgodnie z zaleceniami producenta.

Jak podnieść KH i GH

Niska twardość zwykle wynika z miękkiej wody źródłowej: RO, destylowanej lub deszczówki, albo z aquasoilu, który wyczerpał KH. Woda RO prawie nie zawiera minerałów i sama się nie nadaje.

• Sole do remineralizacji podnoszą GH, a niektóre także KH. Rozpuść je w wodzie do podmiany w dawce zalecanej przez producenta.
• Soda oczyszczona (wodorowęglan sodu) podnosi tylko KH, nie GH.
• Pokruszony koral lub wapień w filtrze powoli podnosi KH, GH i pH. Trwa to od kilku dni do kilku tygodni i trudno to precyzyjnie wyregulować.

Około 3 g sody oczyszczonej na 100 litrów (mniej więcej 1/2 łyżeczki na 25 galonów amerykańskich) podnosi KH o 1 °dKH. Odważ ją, najpierw rozpuść w kubku wody z akwarium, podnoś KH najwyżej o 1 °dKH dziennie, a potem powtórz test KH i pH. To, jak bardzo zmieni się pH, zależy od CO₂ w Twoim zbiorniku.

Podnoś twardość przez kilka podmian, a nie za jednym razem. Jest to jeszcze ważniejsze przy krewetkach: przy zbyt niskim GH nie pobiorą dość wapnia na nowy pancerz, a przy zbyt wysokim pancerz twardnieje tak bardzo, że wylinki się nie udają.

Częste błędy

• pogoń za dokładną liczbą zamiast stabilnej wody,
• dodawanie CO₂, aż pH osiągnie cel, mimo wysokiego KH,
• stosowanie chemii obniżającej pH w wodzie o wysokim KH,
• zmiana twardości jedną dużą podmianą lub dawką,
• uzupełnianie po podmianie wodą o innej twardości – pH zmienia się dzień po podmianie i wygląda to jak problem w zbiorniku,
• testowanie pH prosto z kranu – rozpuszczony CO₂ sprawia, że wynik różni się od tego, jaki będzie po odstaniu wody,
• stosowanie kilku metod naraz, przez co nie wiadomo, co zmieniło pH.

Parowanie uzupełniaj wodą RO lub destylowaną. Odparowuje tylko woda, a minerały zostają w zbiorniku, więc dolewanie kranówki powoli podnosi twardość.

Testowanie i co zapisywać

Płynne testy kroplowe dobrze sprawdzają się przy KH i GH: liczysz krople do zmiany koloru, a w popularnych zestawach jedna kropla to jeden stopień, ale sprawdź instrukcję swojego zestawu. pH mierz płynnym testem lub skalibrowanym miernikiem, za każdym razem o tej samej porze dnia. Przy CO₂ rób dwa pomiary: rano, zanim włączy się CO₂, i pod koniec fotoperiodu.

Te dwa pomiary pokazują dobowe wahania. Aby oszacować CO₂, porównaj pH z końca fotoperiodu z próbką odgazowaną (szklanka wody z akwarium odstawiona na dobę), a nie z pomiarem porannym. Rano woda w zbiorniku nadal zawiera trochę CO₂, więc spadek liczony od wartości porannej zaniża ilość CO₂ w wodzie.

Miernik TDS pokazuje, ile jest rozpuszczone, ale nie co. To szybki sposób, by sprawdzić, czy nowa woda pasuje do zbiornika, ale nie zastąpi testów KH i GH, bo wynik podnoszą także nawozy.

Zapisuj datę, pH, KH, GH i źródło wody, a przy mieszaniu także proporcję RO. Gdy pH się zmieni, notatki pokażą, czy dzień wcześniej zmieniła się woda, podłoże czy CO₂, więc nie musisz zgadywać.